در این مقاله دیرینه بوم شناسی استراکودهای سازند قم در برش های بوجان و ورکان مطالعه گردیده است. سن برش ها بر اساس روزنه بران روپلین – شاتین (برش بوجان) و شاتین (برش ورکان) تعین گردیده است. از برش های بوجان و ورکان به ترتیب 44 و 33 گونه استراکود شناسایی گردیده است. گونه های جنسCytheridea فراوان ترین و غالب ترین استراکودهای برش بوجان هستند. بااین حال، در بخش پایینی برش بوجان، در کنار گونه های جنس Cytheridea، گونه های مختلف جنس Cytherella نیز وجود دارند که به سمت بالا از فراوانی Cytherella کاسته شده و جنس های Cytheridea، Neonesidea و Bairdia غالب می گردند. استراکودهای پودوکوپید در روپلین 76% و در شاتین 86% جامعه استراکودی برش بوجان را تشکیل می دهند. گونه های Neonesidea elegans، Bythocypris pseudoreniformis، Paracypris pandyai، Paracypris sapperi و Paracypris naalunensis استراکودهای غالب برش ورکان بوده که همگی پودوکوپید بوده و 77% جامعه استراکودی را تشکیل می دهند. بالا بودن میزان استراکودهای پودوکوپید در هر دو برش حاکی از شرایط دیرینه بوم شناسی مساعد و فراوانی اکسیژن بوده با این تفاوت که در برش ورکان شرایط بوم شناسی یکسان بوده ولی در برش بوجان به سمت بالای برش شرایط به حالت نرمال دریایی نزدیکتر و میزان اکسیژن نیز بیشتر شده است.

داده های ساختاری از بودین های نامتقارن و سنگ&rlm, های گرنیت-میلونیتی در ناحیه دورود، شاخص های خوبی برای تخمین کمی واتنش نهایی، عدد تاوایی (Wk) و در نهایت تحلیل جنبش شناختی الگوی دگرشکلی گستره مورد مطالعه می باشند. این گستره بخشی از پهنه سنندج-سیرجان است و در کمربند کوهزایی زاگرس واقع شده است. انواع بودین&rlm, های نامتقارن دومینو و نوار برشی در لایه های کوارتزیتی دگرشکل شده مرتبط با گرانیت میلونیت، میکا شیست و سنگ آهک ایجاد شده&rlm, اند. بودین&rlm, های نوار برشی با چرخش به عقب و بودین&rlm, های دومینو با چرخش رو به جلو، هر دو جهت برشی راست گرد را نشان می دهند. پورفیروکلاست&rlm, های غلافی موجود در گرانیت-میلونیت&rlm, ها نیز جهت برشی راست گرد را تایید می&rlm, کنند. عدد تاوایی جنبش شناختی (Wm) با استفاده از روش&rlm, های توزیع هذلولی بودین نامتقارن و الگوهای فابریک محور c کوارتز برآورد شدند. Wm محاسبه شده از روش&rlm, های توزیع هذلولی بودین نامتقارن و الگوهای فابریک محور c کوارتز، ترکیبی از 30 درصد تا 48 درصد مولفه برش ساده و 52 درصد تا 70 درصد مولفه برش محض را نشان می&rlm, دهند. نتایج به دست آمده نشان می دهند بودین های نامتقارن روش مناسبی برای تخمین عدد تاوایی می&rlm, باشند. این تحلیل های کمی نشان دهنده دگرشکلی برشی عمومی توسعه یافته در امتداد کمربند دگرگونی سنندج-سیرجان است که در رژیم جریان ترافشارشی همراه با کوتاه شدگی عمود بر مرز ناحیه برشی به وجود آمده است.

در این مطالعه برای تعیین ضریب کیفیت امواج کدا برای شمال زون سنندج-سیرجان با استفاده از نگاشت های ثبت شده در ایستگاه های لرزه-نگاری که در مخدوده طول جغرافیایی 48 تا 50 و عرض جغرافیایی 38 تا 40 درجه قرار دارند، استفاده شده است. در این تحقیق از داده های با فاصله رومرکزی کمتر از 200 کیلومتر و نسبت سیگنال به نوفه مساوی و بیشتر از 3 استفاده شد. به دلیل برداشت حجمی امواج کدا از محیط تغییرات ضریب کیفیت امواج کدا در دو حالت جانبی و عمقی بررسی شد و در نهایت نتایج با مقادیر بدست آمده برای مناطق دیگر ایران و جهان مورد مقایسه قرار گرفت. میانگین مقادیر ضریب کیفیت و وابستگی بسامدی در منطقه با بکارگیری روش های تک پراکنش به عقب و روش تک پراکنش همسانگرد به ترتیب Qc꞊ 149± 9f0. 66± 0. 03 و Qc꞊ 152± 12f0. 66± 0. 03 بدست آمد. مقایسه نتایج با مقادیر به دست آمده در منطقه ایران مرکزی (Qc꞊ 94f0. 97)، البرز (Qc꞊ 79f1. 07) و جنوب خاوری زاگرس (Qc꞊ 72f1. 19) حاکی از همگنی بیشتر در لایه های کم عمق و لرزه خیزی کمتر نسبت به نواحی ایران مرکزی، البرز و زاگرس است. با توجه به اینکه با افزایش طول پنجره زمانی امواج از اعماق بیشتر عبور می کنند بنابراین برای ارزیابی تغییرات عمقی ضریب کیفیت در منطقه، از 11 پنجره زمانی کدا استفاده گردید بطوریکه نتایج نشان می دهد مقادیر ضریب کیفیت در زمان های کاهندگی 10 تا 60 ثانیه بطور میانگین رفتار افزایشی خود را حفظ کرده اند. در پنجره های ابتدائی کدا مقادیر کم Q0 نشانگر ناهمگنی شدید در لایه های کم عمق زمین است.

منطقه سقز- بانه به عنوان بخشی از بخش شمال باختری پهنه سنندج- سیرجان انتخاب و مراحل مختلف دگرریختی در آن بررسی شد. در طی این بررسی، ابتدا با کمک روش های سنجش از دور رخنمون واحدهای سنگی و خطواره های قابل تعیین استخراج شدند. سپس، با پیمایش های صحرایی، گسل های بزرگ مقیاس، اصلی و فرعی و همچنین پهنه های برشی (در محیط شکل پذیر) مشخص و متغیرهای ساختاری آنها اندازه گیری شد. در ادامه این اطلاعات به عنوان لایه های برداری به محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی وارد و نقشه ساختاری تهیه شد. نتایج حاصل از اطلاعات صحرایی، تحلیل های هندسی و حرکتی نشان می دهد که گسل های بزرگ مقیاس منطقه به همراه رده های مرتبطه شکلی خمیده از ساختارها، الگوی رخنمون واحدهای سنگی و محل توده های نفوذی به نمایش گذاشته است. تحلیل های هندسی و حرکتی سه نسل حرکت با روندهای شمالی (در محیط شکل پذیر)، شمال خاوری (در محیط شکل پذیر تا شکنا) و خاوری (در محیط کاملا شکنا) را نشان می دهند. این سه نسل حرکت به ترتیب سبب ایجاد سه نسل گسلش با روندهای 150-N140، N70-80 و 20- N10شده اند که قابل انتساب به اثر سه فاز کوهزاد در پرکامبرین و یا تریاس بالایی (احتمالا کاتانگایی و یا سیمیرین)، کرتاسه (لارامید) و نئوژن (فازهای پایانی آلپی نظیر ساوین تا پاسادنین) هستند.

توده گرانیتی شاولی، یکی از توده های نفوذی پهنه ساختاری سنندج-سیرجان است که در شمال ازنا واقع شده است. این توده دارای ترکیب عمده لوکوگرانیت و حجم کمی گرانیت و گرانودیوریت است. کانی‏های عمده آنها شامل کوارتز، فلدسپار پتاسیم دار، پلاژیوکلاز، بیوتیت، موسکویت، تورمالین، گارنت و به ندرت سیلیمانیت می باشد. مقدار متوسط تا بالای پتاسیم، کالک آلکالن و سرشت پرآلومینه نوع S این سنگ ها با مقدار بالای کروندم نرماتیو (میانگین 1/2) و نسبت بالای A/CNK>1/1 مشخص می باشد. مقدار پایین CaO، نسبتCaO/Na2O (0.10-0.36)، آنومالی منفی Eu (میانگین: Eu/Eu* = 0.44) نشان می دهد که مذاب تحت شرایط غیاب سیال و از منشاء متاپلیت به وجود آمده است. تهی شدگی از Sr، Ba، HFSE و غنی شدگی LILE از ویژگی های بارز سنگ های گرانیتی منطقه می باشد. داده های ژئوشیمیایی و پتروژنز توده گرانیتی شاولی بیانگر سرشت مشابه گرانیت های محیط برخوردی مانند هیمالیا می باشد که از ذوب بخشی متاپلیت ها و دهیدراسیون موسکویت در شرایط غیاب سیال به وجود آمده است. بنابراین توده مزبور، به احتمال زیاد در ارتباط با برخورد پوسته قاره ای آفرو- عربی با ایران مرکزی در طی فاز کوهزایی لارامید و در زمان کرتاسه پایانی- ائوسن تشکیل شده است که وجود پهنه های برشی منطقه در شکل گیری و صعود آن نقش بسیار مهمی داشته است. به این ترتیب، بررسی های ژئوشیمی این سنگ ها به طور کلی با ذوب بخشی سنگ های متاسدیمنت پوسته بالایی در حاشیه فعال قاره ای مرتبط با برخورد صفحه قاره ای آفرو-عربی و میکروپلیت ایران مرکزی، سازگار است.

ویژگی های متفاوت واحدهای سنگی، ارتباط آنها با یکدیگر و نیز فعالیت های آذرین و دگرگونی در بخش جنوب خاوری پهنه سنندج- سیرجان منجر به شناسایی چندین واحد زمین ساخت- چینه نگاری شده است. این واحدها در جریان باز و بسته شدن اقیانوس نوتتیس در جنوب ایران شکل گرفته اند. واحدهای زمین ساخت- چینه نگاری اصلی در این ناحیه عبارتند از: رسوبات نوع الاکوژنی مربوط به حاشیه جنوبی سکوی ایران مرکزی با سن عمومی پالئوزوییک تا تریاس میانی ؛ واحدهای آتشفشانی و توربیدایت های به سن تریاس؛ رسوبات فلیشی دگرگون شده با سن عمومی ژوراسیک- کرتاسه پیشین مربوط به حوضه پیش کمانی؛ رسوبات کربناتی سکویی به سن کرتاسه پیشین؛ سنگ های مربوط به ناحیه زمین درز شامل افیولیت، رادیولاریت و گلوکوفان شیست؛ رسوبات حوضه فلیشی ترشیری دارای قطعات اولیستولیتی از سنگ آهک های کرتاسه، افیولیت ها و برخی از سازندهای پهنه زاگرس که در حاشیه زاگرس مرتفع شکل گرفته اند؛ رسوبات ناحیه پیش بوم پس کمانی که به صورت دگرشیب سنگ های دگرشکل بخش شمالی پهنه سنندج- سیرجان جنوبی را می پوشانند؛ و در نهایت مولاس های پس از کوهزایی که در اثر فرسایش بالاآمدگی های ناشی از کوهزاد زاگرس در بخش های درونی و حاشیه ای سنندج- سیرجان جنوبی شکل گرفته اند.